به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مدیریت بیمارستانی در شرایط جنگی و فشارهای ممتد تحریمی، معادله‌ای چندوجهی میان «حفظ ظرفیت خدمات‌رسانی حیاتی»، «مدیریت مصرف منابع کمیاب» و «صیانت از نیروی انسانی» است. تجربه نشان می‌دهد مراکز درمانی که برای هر رخداد، نسخه واحد و واکنشی در پیش می‌گیرند، در مواجهه با قطع پیوستگی زنجیره تأمین یا تغییر ناگهانی الگوی مراجعات، سریع‌تر دچار اختلال می‌شوند. در نقطه مقابل، «سازمان‌های منعطف» با پیش‌بینی سناریوهای متمایز، شدت واکنش عملیاتی خود را دقیقاً هم‌اندازه با نوع تهدید تنظیم می‌کنند تا از فرسایش بی‌مورد منابع جلوگیری کنند.

در همین چارچوب، جلسه کمیته ویژه بحران بیمارستان فارابی با حضور مسئولان این مرکز مرجع چشم‌پزشکی به بررسی سناریوهای محتمل و نحوه مواجهه با تهدیدات ناظر بر محیط پایتخت پرداخت. جلسه‌ای که محور اصلی آن، تبیین راهکارهای حفظ خدمات تخصصی هم‌زمان با حفاظت از منابع و کنترل بار روانی کادر درمان بود.

تمایز در تصمیم‌گیری؛ رویکرد متناسب با ماهیت بحران

بررسی سناریوهای مختلف مواجهه با تهدید، بخش عمده مباحث این کمیته را تشکیل داد. دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان فارابی، با اشاره به لزوم دسته‌بندی وقایع و پیامدهای آن بر خدمات درمانی، اتخاذ تصمیمات متناسب را کلید بقای سازمان در بحران دانست.

در تحلیل وی که بر احتمال بروز جنگ استوار بود، نخستین سناریو ناظر بر درگیری مستقیم شهری و هدف قرار گرفتن مناطق درون شهری مانند تهران است. شرایطی که به‌طور طبیعی به تغییر ناگهانی جریان ترافیک شهری، افت مراجعات غیرضروری و تمرکز حجم خدمات بر فوریت‌های بالینی منجر می‌شود. در چنین شرایطی، تصمیم عملیاتی عقلانی، تعلیق سریع جراحی‌های غیراورژانسی (الکتیو) و سازماندهی تمام ظرفیت‌ها حول پوشش مصدومان و اعمال جراحی اورژانس خواهد بود.

در نقطه مقابل، سناریوی دیگری مورد بررسی قرار گرفت که در آن حملات محدود یا متوجه نقاط خارج از محدوده شهری باشد. بر اساس ارزیابی مطرح‌شده، در صورت وقوع رخدادهایی که زیرساخت‌ها یا امنیت پایتخت را مختل نکنند، هرگونه توقف یا کاهش غیرمنطقی در فعالیت‌های عادی بیمارستان، ضربه‌ای غیرضروری به سلامت عمومی و پایداری درآمدی مرکز تلقی می‌شود. بنابراین استمرار بدون تغییر خدمات درمانی معمول در پایتخت، تصمیم راهبردی در این وضعیت است.

اختلال در زیرساخت‌های حیاتی؛ پیچیده‌ترین معادله مدیریت منابع

بخش حساس‌تر مدیریت بحران زمانی شکل می‌گیرد که محور تهدیدات از اهداف نظامی فراتر رفته و شبکه‌های توزیع انرژی، برق یا سوخت هدف قرار گیرند. اختلال در شبکه توزیع سوخت و حامل‌های انرژی، نه تنها تجهیزات بیمارستانی را به مصرف ذخایر اضطراری وابسته می‌کند، بلکه فرایند رفت‌وآمد کارکنان، لجستیک دارو و مصرف اقلام اساسی را مستقیماً هدف قرار می دهد.

به گفته رئیس بیمارستان فارابی، در سناریوی بحران زیرساختی، اولویت اصلی به سمت «انقباض حداکثری هزینه‌ها و منابع» و تمرکز بر نجات جان بیماران معطوف می‌شود. در این حالت، مدیریت عملیاتی ناچار به شیفت‌بندی حداقلی کارکنان، مرخص کردن نیروهای غیرضروری برای کاهش مصرف سوخت و هزینه‌های حمل‌ونقل، و تمرکز محض منابع انرژی بیمارستان بر بخش‌های اتاق عمل اورژانس و مراقبت‌های ویژه است. تمهیداتی مانند ذخیره‌سازی دقیق سوخت و آمادگی ژنراتورها، اگرچه مانند مسکن‌های مقطعی عمل می‌کنند، اما فرصت تنفس و مدیریت زمان را در شرایط ناپایداری به شبکه درمان می‌دهند.

شفافیت سازمانی و مهار اضطراب کادر درمان

فراتر از تجهیزات و سوخت، مهار عدم قطعیت و حفظ تمرکز کادر درمان یکی از ارکان تاب‌آوری بیمارستان‌هاست. رفتارهای هیجانی و پیام‌های هشدار ناهماهنگ در بخش‌ها، بیش از اصل حادثه به کارایی مرکز آسیب می‌رساند.

بر این اساس، آگاهی پیش‌دستانه سرپرستاران و مسئولان واحدها از جزئیات سناریوهای پیش‌رو و پرهیز از اطلاع‌رسانی‌های شتاب‌زده، گام نخست در مهار هراس جمعی به شمار می‌رود. زمانی که بدنه درمان بداند برای هر وضعیت جوی یا امنیتی، از پیش طرح و برنامه‌ای شفاف تدوین شده، غافلگیری سازمانی به حداقل رسیده و کارکنان نیز می‌توانند با آرامش خاطر بیشتری در شیفت‌ها و وظایف تعریف‌شده حضور داشته باشند. الگویی که در نهایت ضامن استمرار خدمات‌رسانی کیفی به بیماران خواهد بود.